1. Tekst

  2. #KURDÎ

  3. İbrahim Güçlü
  4. Daxwazên Hikûmeta Erebên Şîî Ji Kurdistanê Dijî Sîstema Federal in…
Daxwazên Hikûmeta Erebên Şîî Ji Kurdistanê Dijî Sîstema Federal in…,daxwazên,hikûmeta,erebên,şîî,ji,kurdistanê,dijî,sîstema,federal,in

Daxwazên Hikûmeta Erebên Şîî Ji Kurdistanê Dijî Sîstema Federal in…

A+ A-

Min di sernivîsa xwe de “hikûmeta erebên şîî” bizanatî bi kar anî. Lewra divê ku em hevok û peyvan di cî de bi kar bînin.
Wek tê zanîn dewleta federal, dewleta mişterek ya neteweyan û kêmneteweyan e.
Dewleta federal, dewleta milletekî nîn e. Di heman demê de dewleta neteweyî jî nîne. Dewleteke, li hemberî neteweyan, kêm neteweyan, îdeolojiyan, olan û mezheban bêteref û bêalî ye.

Dewleta federal ji herêmên federe pêk tê.
Dewleta federal xwediyê meclîs û hikûmeta federal ya ku ji hemû terefên civatê (neteweyan, kêmneteweyan, kêmoliyan û kêmmezhebiyan) tê ava kirin.
Dewleta federal, ji aliyê neteweyan û kêmneteweyan de tê birêvebirin û îdare kirin. Lewra desthilatdarî û serweriyeke hevbeş heye.
Di dewleta federal de hemû netew û kêmnetew hêjayiyên xwe î milî pêk tînin. Alên xwe bi kar tînin. Zimanê wan dibe zimanê fermî û perwerdayî yên dewletê.
Dewleta Iraqê jî, di sala 2005an de bi referandûma neteweyan û kêmneteweyan, bi biryara gel, bi qanûna gel, pejirandina makezagoneke federal bû dewleta federal.
Lê hezar mixabin dewleta Iraqê ji herêmên federe ava nebû. Mileta ereb dîsa wek miletê desthilat tevgeriya. Meclîs û hiklûmet nebû meclîsa federal û hikûmeta federal. Zimanê fermî î kurdî di dezgehên dewletê û meclîsê de bi kar nehat.

Beriya referandûma serxwebûna Kurdistanê û bi taybetî jî piştî referandûmnê dema ku neteweya kurd biryar da ku dewlet ava bike, dewleta Iraqê hemû taybetiyên xwe yên federal wenda kir. Makezagona federal bi her awayî da binpê kir. Gorî nîjadoperestiya erebî tevgeriya. Meclîs û Hikûmet bû meclîsa ereban.
Meclîs û hikûmet nebû meclîs û hikûmeta hemû ereban jî. Bes bû ya beşek erebên şîî. Erebên sûnî qet temsîl nekir.
Meclîs û hikûmetê ereban, ji derveyî îradeya kurdan û ji derveyî makezagona federal biryar girt.
Loma jî ez ji hikûmeta Iraqê re dibêjim: “Hikûmeta Erebên Şîî.”
Hikûmeta Erebên Şîî, dema ku li dijî referandûma serxwebûna Kurdistanê biryar girt, ji derveyî îradeya kurdan biryar girt. Lewra Hikûmet xwedêgirawî mişterek bû û hikûmeta Kurd û ereban bû.

Tê zanîn ku vê hikûmetê, piştî referandûma serxwebûna Kurdistanê, bi Dewleta Îran û Tirk re biryar girtin ku êrişî Kurdistanê bikin. Kerkûk û gelek bajerokên Kurdistanê îşgal bikin.
Dema ku Kerkûkê îşgal bikin, Grûbeke Xiyanetê ya ku ji nav YNKê derket jî, ji wan re bû alîkar. Heta gelek aşkere ye ku dema ku Grûba Xiyanetê ji wan re alîkarî nekira, wan ne dikarî ku êrîşî Kurdistanê bikin û Kerkûkê îşgal bikin.
Nerînên berpirsiyarên Kurdistanê û Serok Barzanî jî di vê mijarê de gelek zelal in.
Piştî ku Kerkûk îşgal jî bû, ji bona şerê hûndir li Kurdistanê neyê li dar xistin û gel zirareke mezin nebîne, desthilatdarên Kurdistanê û bi taybetî Serok Barzanî diyar kirin ku bi Hikûmeta Erebên Şîî re pirsgirêkan di çarçeweya Makezagonê federal de, bi danûstandin û mizakereyan çareser bikin. Dostên kurdan jî, ev daxwaz kirin û loma jî piştgiriya daxwaza berpirsiyarên kurdan kirin.

DESTHİLATDARİYA KURDİSTANÊ BÊ QEYID Û ŞERT DIYALOG PÊŞNIYAR KIR…

Kurdan dema ku bi danûstandin û mizakereyan çareseriya mijar û pirsgirêkan ji hikûmeta Erebên Şîî daxwaz kirin, gotin ku em dixwazin di çarçeweya Makezagona Federal de pirsgirêkan çareser bikin. Ew jî daxwazeke gelek xwezayî bû.
Ew jî şertek nebû. Lewra hîç şik tune ye ku pirsgirêk bes di çerçaweya hiqûqê de çareser dibin. Ew jî Makezagona Dewleta Federal û hiqûqa navneteweyî ya însanî û demokrat û giştî ye. Kevneşopiya dewlet û sîstema federal e.
Loma jî digotin ku “em bêqeyd şert amade ne ku bi Hikûmetê re danûstandin bikin.”

DAXWAZ Û ŞERTÊN HIKÛMETÊ YÊN NEMAQÛL…

Hikûmeta Erebên Şîî gotin ku “em girêdayî şertan amade ne ku bi Hikûmeta Kurdistanê û desthilatdariya Kurdistanê re danûstandin bikin. Dema ku ew şert nayên cî, em bi Hikûmeta Kurdistanê re danûsdatandin nakin; mijar û pişrsgirêkan bi wan re niqaş nakin.”
Daxwaz an jî bi wateyeke din şertê wan çi ne?

1-Desthilatdarî û Hikûmeta Kurdistanê, divê referandûma serxwebûna Kurdistanê û encama wê ya dewletavakirinê tune bike û bi maneyeke din ji holê rake.

2-Hikûmet û desthilatdariya Kurdistanê, deverên ne di nav desthilatdariya Kurdistanê de ne, divê teslîm bike.

3-Hikûmeta Kurdistanê, divê deriyên li sînor teslîm bike.

4-Hikûmeta Kurdistanê, belafirxanan teslîm bikin.

5-Hikûmeta Kurdistanê, divê qezenca petrola Kurdistanê teslîm bike.

DAXWAZÊN HIKÛMETÊ Lİ DIJÎ MAKEZAGONA DEWLETA FEDERAL YA IRAQÊ NE Û ZORBATİ YE…

Ji bona ku em daxwazên Hikûmeta Erebên Şîî bi nav bikin divê em wan daxwazan şirove, terîf, analîz bikin.

1-Dewleta Federal, bi îradeya Miletê Kurd û Ereb û kêmneteweyan, yanî bi îradeyeke azad, encama pejirandina makezagonekê hat ava kirin. Wê demê kurdan di sala 2005an de dikarbû bigotina ku “em bi ereban re dewleta federal ava nakin.” Mafê wan bû ku bibêjin “em dewleta xwe ya serbixwe ava dikin.”
Ev jî diyar dike ku dewleta federal bi îradeya azad ava bûye. Dema ku şerîkên dewletê neteweyek bixwaze, di heman demê dikare ji dewleta federal veqete û dewleta xwe ava bike.
Neteweya kurd jî, li Iraqê dema dît ku dewleta federal nameşe, hewcedariya neteweyan û kêmneteweyan, hemwelatiyan bersîv nade; wê demê biryar dan ku bi referandûmê û yanî bi dengên giştî yê Kurdistaniyan qederea xwe tayîn bikin. Loma jî biryar dan (Hezîran 2017) ku referandûma serxwebûna Kurdistanê di 25ê Îlona 2017an de li dar bixin.
Referandûma serxwebûna Kurdistanê encam da. Kurdistaniyan biryara dewleta serbixwe ya Kurdistanê dan. Kurdistaniyan gotin ku “em qedera xwe di çarçeweya dewleta serbixwe de ji nû ve tayîn û tesbît dikin. Piştî ku me dewleta xwe ava kir, em dikarin bi dewleta ereban û an neteweyeke din re dewleta konfederal ava bikin.”
Hezar mixabin Meclîs û Hikûmeta Erebên Şîî, ji derveyê kurdan biryara li dijî referandûmê û encamên referandûmê dan.
Ev yêka mafê wan nebû.
Miletek bi serê xwe dikare ji bona serxwebûna xwe biryar bide. Lê dewleta federal li ser navê neteweyekî (neteweya ereb) nikare li dijî wan biryar bigre.
Hezar mizabin Hikûmet û Meclîsa Erebên Şîî biryar girtin. Bi Dewleta Îranê û Tirk re îtifaqa ne rewa çêkirin. Erişî Kurdistanê kirin. Kerkûk û gelek bajarokên Kurdistanê îşgal kirin.
Nuha li Kerkûkê û li bajerokên ku hatine îşgal kirin, Ala Kurdistanê û perwerdeya zimanê kurdî qedexe dibe. Ew helwesta, ne helwesta dewleta federal e. Helwesta dewleta otorîter, neteweya ereb û unîter e.
Hikûmet nikare daxwaz bike ku Hikûmet û desthilatdarên Kurdistanê, referandûma serxwebûna Kurdistanê û encama wê tune qebûl bike.
Lewra desthilatdarên Kurdistanê di vê mijarê de berpirsiyar jî nînin.
Bes referandûmeke nû dikare encama referandûma hatî çêkirin ku dewleta serbixwe ava bibe, ji holê rake.
Ev daxwaz ne mafê hikûmeta erebên şîî ye. Ew zorbatî û barbarî ye. Ev binpêkirina pîvanên dewleta federal û makezgona federal û hiqûqa navneteweyî û kevneşopiyên dewletên federal e.

2- Di dewleta federal de, her neteweyek di herêma xwe desthilatdar e. Li Herêma xwe desthilatdariyê bi meclîs, hikûmet, serokwezîr, serokherêm, bi dezgehên xwe yên din re dimeşîne. Ewlekariya xwe bi xwe saz dike. Hemû dezgehên îdarî yên pêwîst û saziyên aborî ew ava dike û dimeşîne. Dewlemendiyên welêt jî di bin bandor û desthilatdariya herêmê de ye.
Loma jî derîya navneteweyî (deriyê gumrugê), belafirxane di esasî de di bin bandor û kontrola herêma federe de ne.
Li Kurdistanê jî di bin kontrola desthilatdarî û hikûmeta Kurdistanê de ne. Lê Dewleta Federal jî bi awayekî giştî gor sîstema federal û makezagona dewleta federal desthilatdar e.
Lê ew rewş û qanûna bes ji bona dezgehên li Kurdistanê derbas nabe; herêma federe ya Kurdistanê jî bi wasitaya dewleta federal bi awayakî di hemû dezgehên Iraqê de wek mînak di balafirxaneya Baxdayê de xwediye maf û bandor e.

Dewlemendiya Kurdistanê û qezenca petrolê jî di bin teserif û bandora Kurdistanê de ye. Kurdistan, wek herêmeke federe ji aboriya navenda federal re dibe alîkar.
Loma daxwazên Hikûmeta Erebên Şîî, di derbarê dezgehan de û ji bûna qezenca petrol ne di cî de ne.
Ji bona ku daxwazên Hikûmeta Erebên Şîî diyar bikin ku ne heq in û li gorî sîstema federal û makezagona federal nînin, diyar bibe: Divê ku em li ceribandin û rêvebiriyên federal yên li dinyayê binêrin.
Li Sîstema Federal ya Elmanyayê û Belçîkayê û Swîsreyê binerin.

Dema ku ew welatan bên şirovekirin tê tesbît kirin, ku herêmeke federe li ser hêrêmeke din, li Belçîkayê miletê flamanî li ser miletên din ne desthilatdar in.
Li Iraqê daxwazên hikûmetê, desthilatdariya miletê ereb û bi taybetî jî şîîyên ereb diyar dike.

Li dijbûna referandûma serxwebûna Kurdistanê û encama wê; piştî referandûmê îşgala Kerkûkê û daxwazên piştî îşgala Kerkûkê, desthilatdariya ereban ya kolonyal diyar dike.
Gelek aşkere ye ku dewleta Iraqê wek dewleteke federal tevnagere, wek dewleteke unîter û neteweyî ya nîjadperest ya ereban tevdigere.
Ev yêka tu dem nayê pejirandin.

Ew helwesta pêşiya çareseriya pirsgirêk û mijaran digre.
Ji bona şerekî şertan pêk tîne.

Loma divê Hikûmeta Erebên Şîî dev ji ev helwesta xwe bedre. Gor sîstema federal tevbigere. Sîstema federal di heman demê de ji nû ve di ber çavan re derbas bike û realîze bike û ava bike.

(ibrahimguclu21@gmail.com)

Amed, 26. 01. 2018


NÛÇEYÊ ŞÎROVE BIKE

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.